Abbildungen der Seite
PDF
EPUB

B U C O L I CON

LIBER R.

ECLOGAI. TITYRUS.

ARGUMENTUM.

MELIBUS, agris suis exutus, dum patria extorris capellarum gregem ante se agit,

in Tityrum incidit; quem cum in communi calamitate summa securitate et otio frui vid miratus hominis sortem, cui acceptam eam ferat, rogat. Narrat Tityrus, v. 20 sqq., quomodo et a quo agros suos gregesque salvos recuperaverit; scilicet se, jam ætate provectum, libertatis consequendæ causa Urbem adiisse, ibique ab beri facilitate hoc obtinuisse, ut greges suos tuto ac libere pascere liceret. Putandus est adeo Tityrus esse unus ex pastoribus servis in fundo a domino habitis: cf. ad v. 28. Interea alter de malis ac molestiis migrationis suæ conqueritur; tandemque aperte de veteranorum immissione in agros loquitur, v. 71. Subsistit dialogus in eo, ut Tityrus miserum exulem in suo tugurio pernoctare

jubeat. Communis omnium temporum opinio, veterum grammaticorum fide firmata, obtinuit,

eclogæ hujus rationem ad illa tempora et Virgilii fortunam accommodatam esse; eoque anno (U. C. 713) eam scriptam esse, quo Triumvirorum pactione decreta nefanda illa agrorum inter veteranos divisio ab Octaviano facta est.

Inter eos quorum agri assignati sunt veteranis, fuere Cremonenses, qui et ipsi Cassii Brutique partes erant secuti ; quorum agri cum pro militum immissorum numero nimis angusti essent, vicinos Mantuanorum agros additos esse narrant. Inter Mantuanos qui hanc injuriæ indignitatem subirent, Virgilium fuisse tradunt; eum tamen, sive suo sive Asinii Pollionis consilio, Romam profectum, ab Augusto

obtinuisse ut agri sibi restituerentur. Locus in quo pastores conveniunt, est ad umbrosam fagum in loco arboribus consito,

sub qua Tityrus recubans pastoritio cantu otium consumit, dum gregem errantem prospicit. Versu tamen 52–59 accuratius describitur loci prospectus: et ad tanto majorem rei jucunditatem facit contraria alterius pastoris fortuna; quæ miserationem movet, et qua nihil disertius ad Tityri felicitatem illustrandam com

memorari poterat. Sunt tamen multa in hac ecloga, in quibus subtilius poetæ judicium desideres.

Primum ipsum hoc genus argumenti, quod ad allegoriam accedit, adeoque in perpetuo rerum ac verborum lusu versatur, vix satis magnam gravitatem ac dignitatem unquam habere potest. Nec in eo potuit vitæ rusticæ propria vis ac

B

ratio (characterem vocant) recte servari. Vix e persona pastoris apotheosis illa heri satis placere potest. Comparatio autem seu allegoria non ubique commode procedit. Sic 28 Tityrus, ut libertatem suam impetret, Romam proficiscitur ; obtinet ab hero libertatem greges pascendi: quid mirabimur hoc factum, si quidem ille heriles greges pascit? In sententiis autem ac verbis plurima sunt ab hoc rerum et hominum genere aliena. Ita plures versus sunt fere epici, ut 7, 8, 60 sq. 65 sq. Cum tamen semel poeta suum sibi bucolici carminis genus constituerit, quo a vitæ pastoritiæ simplicitate recedendum ei esset, licuit et hæc et alia in carmen suum recipere.

MELIBUS. TITYRUS.

MELIB@US.

Títyre, tu patulæ recubans sub tegmine fagi
Silvestrem tenui musam meditaris avena:
Nos patriæ fines et dulcia linquimus arva;

Nos patriam fugimus: tu, Tityre, lentus in umbra 5 Formosam resonare doces Amaryllida silvas.

Tit. O Melibee, deus nobis hæc otia fecit.
Namque erit ille mihi semper deus; illius aram
Sæpe tener nostris ab ovilibus imbuet agnus.

et securus.

Carminis bucolici, and TV Boukólwy antea enim homines glandibus vescebandicti, origo varie traditur. Sunt qui ejus tur. initia in ætate aurea, sunt qui in Arcadia 2. Tityrum silvestrem musam, carmen aut in Sicilia quærant. Apud Hebræos pastoritium, meditari, exercere, ueletav, et Arabes carmina fuere pastoritia ad h. e. cantui eum vacare, indulgere, ait; veram vitam expressa; et regum princi- et quidem tenui avena, ut culmus pro fispumque filii, cum inter ipsos, tum inter tula sit: vid. Ecl. iii, 27. Quod, nimis forte Trojanos et Helenes memorantur, qui argute, ad genus carminis humile et tenue greges et armenta paverunt: ita potuere referunt; quamvis ejus notio ipsi naturæ Arcades et Siculi, invitante ipsa locorum carminis bucolici subait. amanitate, cæli clementia, et animi a 4. Fugit, peugel, et is qui expellitur et curis vacuitate, carmina pastoritia con- exulat, ut h. I. Melibæus. Lentus, otiosus dere et vulgari usu habere.

Ecloga : ék et Néyw. An quod hæc bu- 6. Deus, dominus Tityri, quem Romæ colica e Theocriti Idylliis excerpta sunt? adierat, quemque infra, v. 43, juvenem aput vult Turnebus : an potius quod, ex in- pellat. Octavianum Cæsarem declarari, condita turba eorum quæ subito excidis- Divi Julii filium, dubitari nequit; quasent calore, selecta quædam et concinniora tenus Virgilius suam fortunam adumeklogàs appellare placuit? ut censet Sca- bravit sub Tityri persona. Nunc tamen liger.

herus Tityri deus ipsi est beneficiis. ProTityrus, aptum argumento nomen; est nior autem veterum sermo in hunc vocis enim aries major, dur gregis, otiosus, rusti- usum fuit; ut eos a quibus servari essent

Sic et Melibæus, őti autý TV deos et owtñpas appellarent. Per otia inβόων μέλει. .

telligit securitatem inter tantas turbas et 1. Melibæum puta, agendo gregem ante tumultus bellicos. se, accedere ad Tityrum, Borkódov, sub 7, 8. Observa poeticam orationem, pro, fago sedentem et fistula canentem. Fagus ei sacrificabo, sollemem tamen. Ab ovilidicta ånd Toû payeiv, h. e, a manducando: bus, nostri ovilis; et tum ovile pro grege.

canus.

Ille meas errare boves, ut cernis, et ipsum
10 Ludere, quæ vellem, calamo permisit agresti.

Mel. Non equidem invideo; miror magis: undique totis
Usque adeo turbatur agris. En, ipse capellas
Protenus æger ago; hanc etiam vix, Tityre, duco.

Hic inter densas corulos modo namque gemellos, 15 Spem gregis, ah! silice in nuda connixa reliquit.

Sæpe malum hoc nobis, si mens non læva fuisset,
De cælo tactas memini prædicere quercus.
*Sæpe sinistra cava prædixit ab ilice cornix.*

Sed tamen, iste deus qui sit, da, Tityre, nobis.
20 Tit. Urbem, quam dicunt Romam, Melibee, putavi

Stultus ego huic nostræ similem, quo sæpe solemus
Pastores ovium teneros depellere fætus.
Sic canibus catulos similes, sic matribus hædos

Nôram; sic parvis componere magna solebam.
25 Verum hæc tantum alias inter caput extulit urbes,

Quantum lenta solent inter viburna cupressi.
MEL. Et

quæ

tanta fuit Romam tibi causa videndi? Tit. Libertas ; quæ, sera, tamen respexit inertem;

10. Ludere, animi causa cantare; ut mine tactis; quod est inter ostenta. Lava inf. Ecl. vi, 1 dictum de carmine tenui. mens, stupida, tarda : Hor. Art. 301.

11. Non equidem invideo; miror magis. 18. Versus hic a vetustioribus fere abNon tam invideo quam miror; usque adeo est, etiam a multis serioribus; assutus et totis agris turbatur. In prosa per nam vel cum adumbratus ex Ecl. ix, 15. efferendum erat: Miror te tam tranquille 19. Da, ede, dic, edissere; ut accipe, agere, cum tantæ undique in nostris agris audi, Æn. ii, 65. Notent in iis quæ seturbæ et calamitates exortæ sint; cum im- quuntur tirones, longas narrationis ammissi in nostras possessiones coloni nos- bages, pastoris imperitiæ non male contros agros occupent, nosque depellant. venientes.

12. Ipse, ejectus paternis bonis, affecte 20. Adiit Tityrus Romam, cum alias quamvis corpore, (nisi ager pro ægre ac- tantum ad vicinum oppidum excurrere cipias,) ago capellas, dum hinc migro. soleret. Vel øger intelligi potest mæsto animo; 21, 22. Huic nostra, Mantuæ, quo aget hoc oppositum Tityro tranquillo et nos agere solemus. Depellere forte nimis leto.

violentum videatur; nam portantur a pas13. Protenus, porro tenus, longe a fini- toribus agni tenelli. Servius a lacte rebus. Vel simpliciter accipiendum pro, movere interpretatur, qua de re proprie ante se agere: opp. Tø errare, vagari, quod depellere Ecl. vii, 15; iji, 82; Geo. ii, 187. fit dum pascendi causa aguntur; at hic Sed depellere, dixit pro pellere, agere : abiguntur. Unam vero ducit, fune trahit. sic compellere Ecl. ii, 30; caívely toties

15. Connixa reliquit: non modo enixa ap. Theocr. pro šyelv. est; reliquit, quod majorem miserationem 26. Viburna sunt fruticis s. virgulti excitat, quia nec lacte alere nec secum genus flexile et lentum in sepibus obvium, ducere potuit

. Silice in nuda, non sub- viendis h. ligandis fasciculis utile. stratis herbis : vid. Geo. ii, 297.

28 sqq. Libertas, h. libertatis obtinendæ 16, 17. Bene hæc ad superstitionem tali- spes ac desiderium. Ut nihil de ineptis um hominum dicuntur, cum adversi aliquid hujus loci interpretationibus dicamus, jis accidit. Debuisse se hanc calamitatem quanquam vix omnia ad liquidum perduci prævidere ait ex arboribus frequenter ful- possunt, verba tamen nullum alium senCandidior postquam tondenti barba cadebat: 30 Respexit tamen, et longo post tempore venit,

Postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit.
Namque, fatebor enim, dum me Galatea tenebat,
Nec spes libertatis erat, nec cura peculi.

Quamvis multa meis exiret victima septis, 35 Pinguis et ingratæ premeretur caseus urbi,

Non unquam gravis ære domum mihi dextra redibat.
Mel. Mirabar, quid mæsta deos, Amarylli, vocares ;
Cui pendere sua patereris in arbore poma.

Tityrus hinc aberat. Ipsæ te, Tityre, pinus, 10 Ipsi te fontes, ipsa hæc arbusta, vocabant.

Tit. Quid facerem? neque servitio me exire licebat,
Nec tam præsentes alibi cognoscere divos.
Hic illum vidi juvenem, Melibee, quotannis
Bis senos cui nostra dies altaria fumant.

sum suppeditant quam hunc: Tityrus in- 30. Resperit tamen, et longo post temtelligendus est esse aliquis ex servis, pore venit. Singula ad declarandum temquorum Romani tantum numerum in pus, quo libertatem obtinuit, valere debent. fundis suis et agris habebant, quibus sive Contigit tamen, inquam, libertas; et multo agrorum sive pecudum cura mandata erat. post mihi data est, postquam, ex quo temHoc pastorum genus isto tempore, quo pore, a Galatea relictus, in Amaryllidis, latifundiis occupata erat Italia, per omnem conservæ, contubernio sum. Patendum Italiam erat frequentissimum. Neque tamen, insidere his nescio quid invenusti alius Corydon, Ecl. ii, 1. Qui homines et incomti : quanquam et alia nonnulla in an recte in pastoritio carmine, quod sen- hoc primo carmine paullo jejunius dicta sibus nostris nil præterquam amænissi- videri possunt. Multo vero magis inficeta mam quamque et suavissimam vitæ rus- hæc sunt, si cum aliis per alteram amicam, ticæ speciem exhibere debet, a poeta Mantuam, per alteram, Romam declarari excitari potuerint, nunc non disputo; sed pronunties. ii homines, si peculium sibi satis mag- 33. Peculi, pro peculii; quod a pecu, num parassent, pretio dominis soluto in sive pecore ; unde et pecunia dicta. libertatem se vindicare poterant. Nota 34, 35. Quamvis juvencus unus et alter res, de qua nemo facile dubitet. Tityrus, ex meis armentis deductus venderetur in qui per multos annos, dum Galatex amori urbe, aut eo deportarentur a me casei. indulserat, peculii parum diligentem ra- Ingratæ, quod nihil inde argenti referret, tionem habuerat, jam senex factus, cum Amaryllidem, quæ frugalior et parcior 37-39. Nunc in animum revocat meerat, amicam haberet, ut libertatem sibi rorem Amaryllidis; cujus causam ignoracompararet, Romam ad herum suum pro- bat tunc Melibæus, nunc facile assequitur. fectus est. Jam de libertate quidem quam Ipsæ te, Tityre, etc. bucolici carminis nota obtinuerat, v. 28, 29, 30 meminit; facili- figura, (Theocr. iv, 12,) ab hoc tamen loco, tatem simul heri et humanitatem maxi- si recte judico, aliena. mam expertum esse se significat, inpri- 41, 42. Quid facerem ? Necessario mihi misque illud obtinuisse ait, v. 46, ut tuto Romam proficiscendum erat, nulla Amaac libere greges suos pascere posset. ryllidis querelarum ratione habita, cum Quæ, sera, tamen respexit: quæ, etsi sero, neque libertatem recuperare alibi, neque tamen aliquando mihi contigit, ut v. 30 tam presentes, h. propitios, faventes deos, repetitur. Respicere de Libertate, ut tam præsens eorum beneficium, alibi exproprie Fortuna respiciens.

periri possem. 29. Candidior. In senectute barbam 43, 44. Hac in urbe herum meum vidi, memorat, quia libertatem consecutus eam tam munificum et lenem, ut eum pro deo deponit.

colere decreverim. Dicta hæc esse rea.

v. sq.

45 Hic mihi responsum primus dedit ille petenti:

Pascite, ut ante, boves, pueri; submittite tauros.
Mel. Fortunate senex! ergo tua rura manebunt,
Et tibi magna satis; quamvis lapis omnia nudus

Limosoque palus obducat pascua junco.
50 Non insueta graves tentabunt pabula fætas;

Nec mala vicini pecoris contagia lædent.
Fortunate senex! hic inter flumina nota
Et fontes sacros frigus captabis opacum.

Hinc, tibi quæ semper vicino ab limite sepes 55 Hyblæis apibus florem depasta salicti,

Sæpe levi somnum suadebit inire susurro.
Hinc alta sub rupe canet frondator ad auras;

spectu ad Cæsarem Octavianum habito, eodem situ eademque conditione : Ecl. ix, dubitari vix potest. Ei se menstruis sa- 7; vii, 12; Geo. iii, 14, 15; ii, 198, 199; cris litare velle ait. Fumant pro fumabunt. Æn. x, 205, 206.

45. Hic, cum Romæ essem, primum tuli 50 sqq. Nunc igitur Melibæus pergit responsum illud, h. facultas nobis data est, comparare suam calamitatem cum sorte ut nos pueri, vernæ, servi, libere pascere- istius. Cum, inquit, a meis agris discemus et tauros submitteremus.

dendum mihi sit; neque ex partu male 46. Submittere est alere ad gregem sup- affectas capellas conveniente pabulo refiplendum; nam subjuguntur reliquis et cere, neque, cum mihi illæ qua sors dabit aggregantur ii tauri quibus grex suppletur: agendæ sint, satis cavere iis possum, ne Geo. iii, 73: cf. 159. Submittere enim esse in greges contagio, quod malum h. noxmittere in alterius locum, supplere, du- ium dicitur, tactos, aut in infecta septa bitandum plane non est. An dictum esse incidant. Graves fætas dixit, ut fætas inpossit pro tauros admittere, dubitare licet. telligas enixas, partu liberatas, ut sæpe.

47–49. Ergo tua rura manebunt tibi, Tentare de morbis proprie. non eripientur; et ea quidem satis magna, 52, 53. Flumina nota sunt Mincius et ad pascenda armenta. Quæ sequuntur Padus. Mincius, ex lacu Benaco ubi varie interpugni et exponi possunt. Aut processit, non longe a Mantua lacus fit ut nova sententia fiat: Quamvis-obducat quinque mille passuum, mox aliquantum pascua junco; Non (tamen) insueta graves. progressus Pado se jungit. Jucundus Aut ut cum antecedenti jungas: et tibi vero ille tractus et bonus pascuis : vid. magna satis, quamvis lapis-junco. Non Geo. ii, 198, 199. Frigus opacum est frigus insuela. Ut sit sensus: Manebunt tua pas- loci opaci, nemoris umbræ: Ecl. ii, 8. cua, satis tibi magna, quamvis lapis et palus

54-56. Hunc locum, uti nunc se haomnia obducat. Jam hoc duplici potest bet, ita expedire, ut nihil supersit quod modo dictum esse: aut ut ager ille Tityri offendat, quamcunque rationem ineas, non saxosus et palustris sit; aut ut inter alio- adeo facile est. Inter cæteras tolerabilior rum agros saxosos et palustres pascua ratio hæc est, quam Burmannus quoque Tityrus habeat satis bona et tolerabilia. iniit, verbis in hunc modum jungendis : Hoc præferam, ut neglectum culturæ Hinc sepes a limite vicino, h. agrum viciagrorum colonis suis ereptorum ea res num a tuo disterminans, que semper dearguat. Scilicet haud dubie hæc dicta pasta est florem salicti apibus, cujus salices, sunt cum respectu fortunæ istorum tem- e quibus ipsa structa est, semper depasporum. Prioribus dominis erepti agri a cuntur ab apibus, (quas epitheto ad ornaveteranis male culti sentibus horrebant, tum facto Hyblæas a monte Siciliæ appellacunis et- paludibus erant obducti : id lat,) suadebit sape tibi susurro levi apum quod multo magis ita se habere debuit in (kaldy Boußeiv Theocr. dixit i, 107) inire agris ad Mincium fluvium sitis, cujus et

Ultima expressit Auson. Ep. stagnatione et frequenti exundatione pa- xxv, 12. Ilyblais apibus sepes de pasta suludes facile existere poterant; erant autem surrat. Maronis agri a clivo inde collis ad eum 57–59. Frondator, qui vites amputat, fluvium siti, quibus adjacere debuere alii et vitium folia stringit, decerpit: vid. Geo.

somnum.

« ZurückWeiter »