Abbildungen der Seite
PDF
[merged small][ocr errors]
[graphic][merged small][graphic][ocr errors]

Z jakiej okazyi herb ten, Polskiej Koronie przywlaszczony, zgodzié siç nie moga^ Autorowie. Jedni twierdza, ie od miasta Aquilei, znacznq klçskq Rzymian wslawionego za Маска Aureliusza Cesarza, kçdy za dzielnoécia Marko m ira Króla, dwadziescia tysiçcy ich trupem na placu legfo, zkad na pamialke takiego zwyciçstwa, od Aquilei, Aquilam, albo Orla przodkowie nasi, za zaszczyt wziçli. Drudzy, jako to Fercatulus od Zamolxa Króla Tatarskiego, poczatki tego klejnotu zasiagajç. Ale tak tych jako i picrwszych opinia, ze siç na zadnym fundamencie nie gruntuje, walié siç musi: krom tego, ze pierwszych zdanie, na ptonhej a bardziej szkolnej, niz historycznej polega ekwiwokacyi.

Samicki I. 4. f. 171. rozne w tej maleryi domysly przywodzi, na zadnym jednak nie fundujac siç, wolna kazdemu decyzyq zostawuje. Pierwszy, którego tez byl sentymentu Kromer, Miechowita, Paprocki, Bielski poniekad, i pospolity wszystkich pogtos, ze od Lecha, pierwszego w tych tu krajach naszych Monarchy, pierwiastki swoje zabral. Przyszedlszy albowiem Lech na to miejsce, kçdy teraz Gniezno zalozone widziemy, gdy roiçdzy za roste m i lasami i jeziorami, gçsto rozsqdzone Orle Gniazda zoczyt, od Gniazd miasto Gniezno, czyli. z Siowiaiiskiego Hniezdo fundowal, a Rycerstwu swemu, Orta na choragwiach malowac kazal: przydaje Paprocki, ie i samLech, CioJka ojczysty herb porzuciwszy, w Orla go zamienil. Nie zda siç to Sarnickiemu, ieby Pan taki z tak drobnej rzeczy, tak wspaniata w sobie miaí uroácitf imaginacyq. Nie zda i Parisiuszowi: bo prawi Pliniusz l. 10. c. 3. de Aquilis, Ortom gniazda tylko po glçbokich puszczach, wysokich skatach áciele; w Polszcze zas", mówi on, nie masz tego. Ale nieslusznie, bo Aldrovandus in Omithol. I. 1. áwiadek, ze w Polszcze, Litwie, Kusi, Prusach, o Orlów i wielkoácia i chybko.<c¡a w locie, i drapieztwem znacznych nie skapo. Pewnie ten Orzel, którego w Warszawie Jan Kazimierz Król chowal, dziwnej wielkosci, Polskiego byl gniazda, jako pisze Cnaefel. in Miscelt. Med. Phys. Podczas elekcyi M i chata Króla, zciagnione na niç z calej Polski Rycerstwo, lalajacego nad soba, bialego Orla widzialo. Pastorius in diadem. Glor. Michael. Pod Cudnowem wielki Orzet z obozu siç Moskiewskiego w gôrç wybiwszy, naprzód nad wojskiem siç Polskim wieszat, potem gdy siç na dót nad kosz Tatarski spuácif, od nich pojmany. Kochow. climac. 2. Nad wsiami Zyczowem, i Zagorzem, pod Gdad skiem, wojna Orlów w roku 1655. stoczona na powietrzu, z których jedne od morza, drugie od Polski, wielkim siç hurmem zleciawszy, bitwç krwawq zwiodty. Idem climac. 2. Z tych tedy i wielu inszych okazyi moze siç poznaé, ¿e Polska Ortów rodzi: a do tego sa. w Polszcze gçste lasy, si| obszerne jeziora, przy których tenze Pliniusz siedliska, Ortom secundae magnitudinis zallada. To jednak со o Ciolku Paprocki twierdzi, ¿adnej pewnoáci nie ma, ile ¿e sam na innem miejscu, jako mu to zadajc Balbinus epitom rerum Bohem. I. 1. c. 7. napisal, ze Lech i Czech bracia, czarnym siç Orient zaszczycali, luboé polym Lech od bialych pod Gnieznem widzianych Ortów, ezarnego w bialy przefrymarczyt.

Drugi domysl Sarnickiego. Byé prawi moze, ze Genseryk Król Wandalski poraziwszy na gtowç Gracyana, Rzym wziawszy, skarby Cesarskie przetrzqsnqwszy, gdy miçdzy niemi, banderç z takim Oríem, jaki u nas jest wzwyczaju znalazi; tu jq do pozostalych w tych krajach Pa now, a swoich patryotów odestal, ci zaá za pospolity calemu Pañstwu herb przywtaszczyli. Ale na to ani autora, ani fundamentu nie mass.

Trzeci, ze dopiero Polska Orlem siç klejnocié poczçla, kiedy i prawo do Korony wziçla. W ten czas albowiem Rzymska Stolika (mówi Sarnicki) gruntujqc ligç chrzeácijañskich w Europie Panów, gdy jq przysiçgq od nich uczynionç zmocnila, Polskim Koronatom Choragiew przyslata, na której byl wedlug dawnych Rzymian zwyczaju Orzel; Ц intencya., aby Sarmacyi naszej najwyzsze rzqdy, znaly siç zawsze wybranemi byé, na obronç wiary przeciwko jej nieprzyjaciotom: przydajq inni, ze ta chorqgiew przyslana przez Lamberla Biskupa Krakowskiego. Przeciwko tej opinii stawiam prawie wszystkich historyków naszych, z których zaden krom jednego Sarnickiego i wzmianki o tem nie uczynil. Ale i to pewna jako dowodzi Parisiusz z Baroniusza, ze temi tarn czasy, samym tylko Vasallom Papieskim chorqgwie zwykli byli posylaé, najwyzsi w Koáciele Chrystusowym Biskupi, i to nie z Orlami, ale z kluczami na krzyz zloionamij Koronaci zaá Polscy, Vasallami nigdy nie byli, i Polska ¿adnej obcej nie holdowala potencyi, jako siç swego czasu pokaie.

Czwarty, który siç nad insze Sarnickiemu podobal, jest ten; ¿e to Przodkowie nasi na wzór wslawionych po calym swiecíe Rzymian uczynili; poáwiadcza mu Bielski i Parisius, który te¿ przydaje: ie Sarmatowie nasi, od wydartych na róznych wojennych expedycyach Rzymianom chorqgwi, Oria sobie za wlasny herb przysposobili. Jakoz, ze chorqgwie u Rzymian Orlami zagçszczone byly, tak jest jawna, zeby mi tego dowodzió nie potrzeba: przeciç día pewniejszej wiary kladç Pliniuza I. 10. с. 4. Romanis о lim (Aquilam) legionibus, Marius in secundo Consulatu suo proprie dicavit. Erat et antea prima cum quatuor aliis: Lupi, Minotauri, Equi, Aprique singulos ordines anleibant, paucis ante annis sola ( A quila) por tari in aciem coepta erat, reliqua in castris relinquebantur. Marius in totum ea abdicavit. J. Joseph. /. 3. pisze: A quila omni legioni praeest apud потопов. Rex ipsa omnium avium et eadem valentissima, unde etiam imperii signum ipsis est, et velut omen victoriae, in quoscunque eunl. Toz Lipsius l. 4. de milit. Rom. dial. 5. poéwiadcza. Signa legionis (peditum) A quila пес nisi unius una, into пес sociorum quidem. Hujus origo varie petitur: a Jove alii, qui hanc insigne militiae habuerit, quidam a Trojanis, ego fartasse nihil errem, si aut ipsos a se Romanos reperisse dixerim, aut vicinorum exemple. I nizej mowi. Sed Aquilae haec dignitas, etiam apud alias gentes fuit, Per sis regale hoc signum, atque i ta Xenophon de Cyro. Erat ei signum aquila áurea, in hasta longa extensa, et nunc quoque hoc ipsum insigne Persarum Régi manet. Cyro quoque minori fuisse insigne, Aquilam auream in pelta super haslam extensam. J. Curtius I. 2. o Daryuszu s~wiadczy. Inter haec Aquilam auream pinnas extendenti similem sacraverunl.

Czy to zaá malowane, czy ryte Orly u Rzymian byfy, jako chcesz rozumiej mówi Lipsius, przydaje jednak Romaпае summae hastae insistebat ex auro vel argento, et fulmen saepe unguibus tenebat, quasijaculatura. Kladzie tamze pomieniony dopiero autor, róine kopersztychy z kolumny TrajanoWej przekopiowane, miçdzy inszemi widzieé u niego tarcza, która na czlery czeáci przedzielona, w kazdej zaá dzielnicy jeden Orzel, wszystkich jest czterech, wszyscy podobni we wszystkim do naszego Polskiego, to jest z rozciagnionemi skrzydfami i nogami, z otwartym pyskiem wprawç tarczy skrçconym, Korony tylko samej nie dostaje. A ztad mozemy wziqáé dowód, ze Polski orzeí, prawdziwym jest prototypem Rzymskich, tylko mu sna<5 korona przydana w ten czas, kiedy п'щ i Polska uczczona.

Co do koloru: wprawdziec Rzymianie to ze ziota, to z srebra, to z inszych metallów Ortów swoich zdobili, jako siç wyiej mowito z Lipsiuszem, ale biatych daleko czçéciej zaiywali, a to z tej racyi Pliniusza. Color argento clarior est, magisque diet' similis, et ideo militaribus s ignis familiarior, quoniam is longius fulget. I owszem Volfgangus Lazius powiada íe bialego Orla zwyczajnie Cónsules najwyisi w obozie przed sobq nosié kazali. A nasz Ks. Val

« ZurückWeiter »